Wat zijn de gevolgen voor het bestuur van een stichting als de controleplicht wordt genegeerd?

7 min

Wanneer het bestuur van een stichting de wettelijke controleplicht negeert, riskeert het financiële sancties, persoonlijke aansprakelijkheid en verlies van vertrouwen bij externe partijen zoals banken en subsidieverstrekkers. De jaarrekening voldoet in dat geval niet aan de wettelijke vereisten uit Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek, waardoor het bestuur tekortschiet in zijn wettelijke taak. Hieronder beantwoorden we de belangrijkste vragen over de gevolgen en laten we zien welke stappen je kunt nemen om dit te voorkomen.

Welke wettelijke sancties riskeren bestuurders bij het negeren van de controleplicht?

Bestuurders van een stichting die de wettelijke controleplicht negeren, handelen in strijd met Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek. Dit wordt gekwalificeerd als onbehoorlijke taakvervulling, wat kan leiden tot bestuurdersaansprakelijkheid, dwangsommen opgelegd door de rechtbank en in het uiterste geval strafrechtelijke vervolging wegens het niet voldoen aan de publicatieplicht.

De controleplicht geldt voor stichtingen die twee opeenvolgende jaren voldoen aan minimaal twee van de drie criteria voor een middelgrote of grote rechtspersoon. Denk aan drempelwaarden op het gebied van balanstotaal, netto-omzet en gemiddeld aantal werknemers. Zodra een stichting deze grenzen overschrijdt, is een jaarrekening laten controleren verplicht op grond van de wet.

Concreet kunnen de volgende sancties aan de orde zijn:

  • Een bestuurlijke boete of last onder dwangsom wanneer de jaarrekening niet tijdig en correct wordt gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel
  • Een economisch delict bij het niet naleven van de publicatieplicht, wat kan resulteren in strafrechtelijke vervolging
  • Een rechterlijk bevel op verzoek van belanghebbenden om alsnog een accountantscontrole te laten uitvoeren

Het is goed om te weten dat deze sancties niet bedoeld zijn als strafmaatregel, maar als waarborg voor transparantie en betrouwbaarheid van financiële informatie. Door tijdig in kaart te brengen of jouw stichting controleplichtig is, voorkom je deze situaties en creëer je juist een solide basis voor vertrouwen.

Wat zijn de financiële risico’s voor een stichting zonder accountantscontrole?

Een stichting zonder verplichte accountantscontrole loopt het risico dat financiële fouten, fraude of onregelmatigheden onopgemerkt blijven. Daarnaast kan het ontbreken van een accountantsverklaring leiden tot het mislopen van financiering, subsidies en samenwerkingsverbanden, omdat externe partijen geen zekerheid hebben over de betrouwbaarheid van de cijfers.

Interne financiële risico’s

Zonder onafhankelijke controle ontbreekt een objectieve toets op de juistheid en volledigheid van de jaarrekening. Dit betekent dat fouten in de financiële administratie, verkeerde waarderingen of zelfs onregelmatigheden langere tijd onontdekt kunnen blijven. Voor stichtingen die werken met publieke middelen of donaties is dit extra relevant: het bestuur draagt de verantwoordelijkheid om deze gelden zorgvuldig te besteden en daarover transparant te rapporteren.

Een accountantscontrole biedt niet alleen zekerheid over de cijfers, maar helpt ook om de interne beheersing te versterken. De controlerend accountant signaleert verbeterpunten in processen en systemen, wat de organisatie als geheel sterker maakt.

Externe financiële gevolgen

Externe partijen hechten grote waarde aan een gecontroleerde jaarrekening. Wanneer een stichting verplicht is haar jaarrekening te laten controleren maar dit nalaat, kan dat directe financiële gevolgen hebben:

  • Subsidieverstrekkers kunnen toegekende subsidies terugvorderen of toekomstige aanvragen afwijzen
  • Banken kunnen financieringsvoorwaarden aanscherpen of kredietfaciliteiten intrekken
  • Samenwerkingspartners en donateurs kunnen het vertrouwen in de stichting verliezen

Door proactief te zorgen voor een deugdelijke accountantscontrole bescherm je niet alleen de financiële positie van de stichting, maar versterk je ook de relatie met alle betrokken partijen.

Hoe beoordelen banken en subsidieverstrekkers een ontbrekende accountantsverklaring?

Banken en subsidieverstrekkers beschouwen een ontbrekende accountantsverklaring als een serieus risicosignaal. Zij vertrouwen op de accountantsverklaring als onafhankelijke bevestiging dat de financiële informatie betrouwbaar is. Zonder deze verklaring ontbreekt de zekerheid die zij nodig hebben om verantwoorde beslissingen te nemen over financiering of subsidietoekenning.

Voor banken is de accountantsverklaring een essentieel onderdeel van hun kredietbeoordeling. Wanneer een stichting controleplichtig is en geen verklaring kan overleggen, interpreteren banken dit vaak als een teken van onvoldoende financieel beheer. Dit kan ertoe leiden dat een financieringsaanvraag wordt afgewezen of dat aanvullende zekerheden worden gevraagd.

Subsidieverstrekkers hanteren vaak specifieke verantwoordingseisen. Bij grotere subsidies is een accountantsverklaring vrijwel altijd vereist. Het ontbreken ervan kan betekenen dat:

  • De subsidie niet definitief wordt vastgesteld en een voorschot moet worden terugbetaald
  • De stichting wordt uitgesloten van toekomstige subsidierondes
  • Er aanvullend onderzoek wordt ingesteld naar de besteding van eerder ontvangen middelen

Het is daarom waardevol om vooraf helder te hebben welk type verklaring een financier of subsidieverstrekker verwacht. Soms volstaat een beoordelingsverklaring, terwijl in andere gevallen een volledige controleverklaring noodzakelijk is. Door dit vroegtijdig af te stemmen, voorkom je verrassingen en versterk je de positie van de stichting.

Kan een bestuurder persoonlijk aansprakelijk worden gesteld bij het ontbreken van een controle?

Ja, een bestuurder van een stichting kan persoonlijk aansprakelijk worden gesteld wanneer de wettelijk verplichte accountantscontrole ontbreekt. Het niet naleven van de controleplicht wordt beschouwd als een tekortkoming in de bestuurstaak, wat onder Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek kan leiden tot interne aansprakelijkheid jegens de stichting zelf en in bepaalde gevallen tot externe aansprakelijkheid jegens derden.

De redenering is als volgt: het bestuur is wettelijk verantwoordelijk voor het opmaken van de jaarrekening en het voldoen aan alle wettelijke vereisten die daarbij horen, inclusief de accountantscontrole. Wanneer het bestuur deze verplichting bewust of door nalatigheid niet nakomt, is sprake van onbehoorlijk bestuur. Bij een eventueel faillissement van de stichting kan dit een grond zijn voor persoonlijke aansprakelijkheid van bestuurders voor het tekort in de boedel.

Ook buiten faillissement kunnen belanghebbenden, zoals crediteuren of subsidieverstrekkers, bestuurders aanspreken wanneer zij schade lijden doordat de jaarrekening niet is gecontroleerd. Denk aan een situatie waarin een subsidieverstrekker op basis van ongecontroleerde cijfers middelen heeft verstrekt die achteraf onjuist blijken te zijn besteed.

Het goede nieuws is dat persoonlijke aansprakelijkheid eenvoudig te voorkomen is. Door tijdig vast te stellen of de stichting controleplichtig is en een registeraccountant in te schakelen, voldoet het bestuur aan zijn wettelijke verplichtingen. Dit geeft niet alleen juridische bescherming, maar ook rust en vertrouwen in de eigen positie als bestuurder.

Welke stappen kan een stichtingsbestuur nemen om alsnog aan de controleplicht te voldoen?

Een stichtingsbestuur dat ontdekt dat het niet aan de controleplicht voldoet, kan dit herstellen door een registeraccountant in te schakelen die alsnog een controle uitvoert over het betreffende boekjaar. De eerste stap is het vaststellen of de stichting daadwerkelijk controleplichtig is op basis van de wettelijke drempelwaarden, gevolgd door het selecteren van een geschikte accountant en het aanleveren van de benodigde documentatie.

Een praktisch stappenplan ziet er als volgt uit:

  1. Toets de controleplicht: Controleer aan de hand van de wettelijke criteria (balanstotaal, netto-omzet, aantal werknemers) of de stichting twee opeenvolgende jaren de drempelwaarden overschrijdt
  2. Breng de administratie op orde: Zorg dat de financiële administratie compleet en actueel is, zodat een accountant efficiënt aan de slag kan
  3. Selecteer een registeraccountant: Kies een accountantskantoor met een Wta-vergunning van de AFM, zodat de controle rechtsgeldig is
  4. Plan de controle: Maak afspraken over de planning en de benodigde informatie, zodat de controle soepel verloopt
  5. Deponeer de gecontroleerde jaarrekening: Zorg dat de jaarrekening inclusief accountantsverklaring tijdig wordt gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel

Wanneer de controleplicht over eerdere boekjaren niet is nageleefd, is het verstandig om ook voor die jaren alsnog een controle te laten uitvoeren. Dit herstelt het vertrouwen bij externe partijen en voorkomt mogelijke juridische complicaties.

Hoe CROP accountants en adviseurs helpt bij de controleplicht van stichtingen

Bij CROP begrijpen we dat de controleplicht voor stichtingen soms complex en onduidelijk aanvoelt. Onze registeraccountants helpen bestuurders om snel en helder vast te stellen wat er nodig is en zorgen voor een soepel controleproces. Met onze Wta-vergunning van de AFM voeren wij rechtsgeldige controles van jaarrekeningen uit, specifiek afgestemd op de situatie van jouw stichting.

Wat wij concreet voor jouw stichting kunnen betekenen:

  • Een heldere toets of jouw stichting verplicht is de jaarrekening te laten controleren
  • Pragmatische en efficiënte uitvoering van de accountantscontrole, zonder onnodige ballast
  • Persoonlijk advies over het juiste type verklaring voor banken, subsidieverstrekkers of andere belanghebbenden
  • Ondersteuning bij het op orde brengen van de administratie en interne processen
  • Een multidisciplinaire aanpak waarbij onze accountancy en adviesspecialisten samenwerken om het grotere plaatje te zien

Wil je weten of jouw stichting controleplichtig is, of heb je behoefte aan een registeraccountant die meedenkt en hands-on betrokken is? Neem contact met ons op en ontdek hoe wij jouw stichting helpen om met vertrouwen aan alle wettelijke verplichtingen te voldoen.

Gerelateerde artikelen