Wat moet ik nu al doen ondanks het CSRD-uitstel?

10 min

Ondanks het CSRD-uitstel naar boekjaar 2027 doe je er verstandig aan om nu al een dubbele materialiteitsanalyse uit te voeren, je waardeketen in kaart te brengen en stakeholderverwachtingen te inventariseren. Deze drie stappen vormen de basis voor betrouwbare duurzaamheidsdata, ongeacht of je straks formeel rapportageplichtig bent. Banken, klanten en ketenpartners vragen namelijk nu al om ESG-informatie, en die druk wacht niet op wetgeving. In dit artikel beantwoorden we de belangrijkste vragen over wat je nu al kunt en zou moeten doen.

Welke duurzaamheidsdata vragen banken en klanten nu al?

Banken vragen bij herfinancieringen en nieuwe kredietaanvragen steeds vaker om inzicht in CO₂-uitstoot, energieverbruik en sociale indicatoren. Grote klanten in je keten vragen daarnaast om een CO₂-rapportage of een overzicht van je duurzaamheidsbeleid, vaak als voorwaarde om de samenwerking voort te zetten.

Deze vragen komen niet uit het niets. Financiële instellingen zijn zelf gebonden aan Europese regelgeving rondom duurzame financiering en moeten de ESG-risico’s van hun portefeuille in kaart brengen. Dat betekent dat zij die informatie bij jou opvragen. Denk aan gegevens over je directe en indirecte energieverbruik, de samenstelling van je wagenpark, het percentage hernieuwbare energie en je beleid rondom diversiteit en inclusie.

Aan de klantzijde zie je een vergelijkbare beweging. Grotere ondernemingen die wél onder de CSRD vallen, moeten rapporteren over hun waardeketen. Dat maakt jouw bedrijf als toeleverancier of dienstverlener onderdeel van hun rapportageverplichting. Concreet betekent dit dat je gevraagd kunt worden om data aan te leveren volgens de vrijwillige standaard voor het mkb (VSME).

De meest voorkomende datavragen die mkb-bedrijven nu al ontvangen zijn:

  • CO₂-uitstoot (scope 1 en 2) en indien mogelijk scope 3
  • Energieverbruik en het aandeel hernieuwbare energie
  • Waterverbruik en afvalstromen
  • Personeelssamenstelling, verloop en ziekteverzuim
  • Beleid rondom mensenrechten en arbeidsomstandigheden in de keten

Het ontbreken van deze data kan direct gevolgen hebben voor je financieringsmogelijkheden en commerciële relaties. Niet omdat je iets fout doet, maar simpelweg omdat je het niet kunt aantonen.

Welke stappen kun je nu al zetten zonder CSRD-verplichting?

Ook zonder formele rapportageplicht kun je nu al drie kernaspecten uit de CSRD oppakken: een dubbele materialiteitsanalyse, een analyse van je waardeketen en het inventariseren van stakeholderverwachtingen. Deze stappen geven je structuur en overzicht, ongeacht hoe de wetgeving zich verder ontwikkelt.

Start met een dubbele materialiteitsanalyse

Een dubbele materialiteitsanalyse (DMA) helpt je bepalen welke duurzaamheidsthema’s daadwerkelijk relevant zijn voor jouw bedrijf. Je kijkt daarbij vanuit twee perspectieven: welke impact heeft jouw onderneming op mens en milieu, en welke duurzaamheidsrisico’s en kansen beïnvloeden jouw financiële resultaten? Door deze analyse hoef je je niet bezig te houden met thema’s die voor jouw situatie niet van toepassing zijn. Dat scheelt tijd en maakt je aanpak gericht.

Breng je waardeketen en stakeholders in kaart

Een analyse van je waardeketen laat zien waar de grootste ESG-impacts, risico’s of kansen zich bevinden. Zitten die bij je toeleveranciers, in je eigen productieproces of juist bij het gebruik van je producten door eindklanten? Tegelijkertijd is het waardevol om te inventariseren wat klanten, medewerkers, leveranciers en financiers van jou verwachten op het gebied van duurzaamheid. Die verwachtingen vormen vaak de directe aanleiding om in actie te komen.

Daarnaast is het slim om te beginnen met het verzamelen van basisdata. Denk aan je energierekeningen, brandstofverbruik, afvalcijfers en personeelsgegevens. Veel van deze informatie is al beschikbaar binnen je organisatie, maar staat verspreid over verschillende systemen en afdelingen. Door dit nu te bundelen, creëer je een nulmeting waarop je kunt voortbouwen.

Wat is het risico van te lang wachten met ESG-voorbereiding?

Het grootste risico van uitstel is niet een boete, maar het missen van commerciële kansen en het verliezen van concurrentiepositie. Bedrijven die nu al werken aan hun ESG-data, staan sterker bij herfinancieringen, aanbestedingen en klantrelaties dan bedrijven die pas in actie komen wanneer de verplichting ingaat.

Het Omnibusvoorstel heeft de groep rapporterende ondernemingen verkleind: onder dit voorstel blijven alleen ondernemingen met meer dan 1.000 medewerkers én een omzet boven een bepaalde drempel CSRD-plichtig. Maar dat betekent niet dat de vraag naar duurzaamheidsdata verdwijnt. Integendeel: de ondernemingen die wél moeten rapporteren, vragen die data op bij hun ketenpartners. Jouw bedrijf kan dus indirect geraakt worden, ook als je zelf niet rapportageplichtig bent.

Bovendien kost het opbouwen van betrouwbare duurzaamheidsdata tijd. Een goede nulmeting, het inrichten van meetmethoden en het trainen van medewerkers om data consistent vast te leggen, dat doe je niet in een paar weken. Bedrijven die nu beginnen, hebben straks vergelijkbare data over meerdere jaren en kunnen trends laten zien. Dat is precies wat banken en investeerders willen zien.

Veel mkb-ondernemers doen al meer dan ze denken: zonnepanelen op het dak, elektrische leaseauto’s, lokaal inkopen. Het probleem is doorgaans niet dat er niets gebeurt, maar dat het nergens gedocumenteerd staat. Door nu te beginnen met vastleggen, maak je bestaande inspanningen zichtbaar en aantoonbaar.

Hoe zorg je dat duurzaamheidsdata betrouwbaar en aantoonbaar zijn?

Betrouwbare duurzaamheidsdata ontstaan door een gestructureerd proces van dataverzameling, consistente meetmethoden en heldere documentatie. Gebruik dezelfde bronnen en berekeningsmethoden over meerdere perioden, leg aannames vast en zorg dat de data herleidbaar is tot de oorspronkelijke bron.

De betrouwbaarheid van ESG-data staat of valt met een aantal praktische principes:

  • Werk met primaire data waar mogelijk (eigen energierekeningen, facturen, HR-systemen) in plaats van schattingen
  • Documenteer je meetmethode en berekeningswijze, zodat een ander dezelfde uitkomst kan reproduceren
  • Leg verantwoordelijkheden vast: wie verzamelt welke data, en wie controleert de kwaliteit?
  • Gebruik een vast rapportageformat dat aansluit bij erkende standaarden zoals de ESRS of VSME
  • Voer periodiek een interne review uit om fouten en inconsistenties vroegtijdig te signaleren

Het helpt om duurzaamheidsdata op dezelfde manier te behandelen als financiële data. Net zoals je jaarrekening gebaseerd is op verifieerbare cijfers, moet je duurzaamheidsrapportage dat ook zijn. Die parallel is niet toevallig: onder de CSRD valt de duurzaamheidsrapportage onder accountantscontrole, zij het in de vorm van limited assurance.

Door nu al te werken aan de kwaliteit van je data, voorkom je dat je straks onder tijdsdruk een rapportage moet opleveren die niet op betrouwbare informatie is gebaseerd. Je bouwt in plaats daarvan een solide fundament op dat je jaar na jaar kunt verbeteren.

Hoe CROP accountants & adviseurs helpt bij ESG en duurzaamheidsdata

Bij CROP combineren we onze jarenlange ervaring met financiële verslaggeving met diepgaande kennis van ESG-regelgeving. We begrijpen dat duurzaamheid voor veel ondernemers nog onontgonnen terrein is, en we helpen je graag om van losse initiatieven naar een gestructureerde, aantoonbare aanpak te komen. Onze brede dienstverlening omvat onder meer:

  • Het uitvoeren van een dubbele materialiteitsanalyse om te bepalen welke thema’s voor jouw bedrijf relevant zijn
  • Een analyse van je waardeketen en stakeholderverwachtingen
  • Het opstellen van ESG-rapportages die voldoen aan actuele standaarden, waaronder CSRD en VSME
  • Een GAP-analyse om te identificeren waar je staat en wat er nog nodig is
  • Ondersteuning bij dataverzameling, voortgangsmeting en jaarlijkse rapportage

Met onze acht vastgestelde stappen voor CSRD-implementatie begeleiden we je van nulmeting tot volledige rapportage. We denken en handelen als ondernemer, met een no-nonsense aanpak en persoonlijke aandacht. Wil je weten waar jouw bedrijf staat en welke stappen je nu al kunt zetten? Neem dan contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek, of bekijk onze mogelijkheden op crop.nl.

Veelgestelde vragen

Hoe begin ik met een CO₂-berekening als ik geen ervaring heb met ESG-rapportage?

Start met het verzamelen van je energierekeningen (gas en elektriciteit), brandstofbonnen en leasecontracten. Met deze basisgegevens kun je scope 1 (directe uitstoot, zoals gasverbruik en wagenpark) en scope 2 (indirecte uitstoot door ingekochte elektriciteit) al berekenen. Er zijn diverse online tools en conversiefactoren beschikbaar, zoals die van CO₂emissiefactoren.nl, waarmee je verbruiksdata omzet naar CO₂-equivalenten. Wil je het goed aanpakken, overweeg dan om een adviseur in te schakelen die je helpt bij de eerste berekening en het opzetten van een herhaalbaar proces.

Wat is het verschil tussen de VSME-standaard en de volledige ESRS, en welke is geschikt voor mijn mkb-bedrijf?

De VSME (Voluntary SME Standard) is een vereenvoudigde, vrijwillige rapportagestandaard die speciaal is ontwikkeld voor mkb-bedrijven die niet direct onder de CSRD vallen. Deze standaard bevat aanzienlijk minder datapunten dan de volledige ESRS en focust op de meest gevraagde ESG-informatie door ketenpartners en financiers. Voor de meeste mkb-bedrijven is de VSME het logische startpunt: het biedt voldoende structuur om aan datavragen van klanten en banken te voldoen, zonder de complexiteit en omvang van de volledige ESRS.

Hoeveel tijd en budget moet ik realistisch reserveren voor het opzetten van ESG-dataverzameling?

Voor een gemiddeld mkb-bedrijf kost het opzetten van een basisstructuur voor ESG-dataverzameling doorgaans drie tot zes maanden, afhankelijk van de complexiteit van je organisatie en de beschikbaarheid van bestaande data. Qua budget moet je rekening houden met interne uren voor het verzamelen en structureren van data, en eventueel externe begeleiding voor de materialiteitsanalyse en het inrichten van meetmethoden. Het is verstandig om één interne verantwoordelijke aan te wijzen die het proces coördineert en als aanspreekpunt fungeert voor zowel interne afdelingen als externe partijen.

Wat als mijn leveranciers geen ESG-data kunnen aanleveren voor mijn scope 3-berekening?

Dit is een veelvoorkomend probleem, vooral in ketens met kleinere toeleveranciers. In dat geval kun je werken met sectorgemiddelden of erkende emissiefactoren als tijdelijke oplossing. Documenteer duidelijk welke data gebaseerd is op primaire bronnen en welke op schattingen, zodat je transparant bent over de betrouwbaarheid. Ga tegelijkertijd het gesprek aan met je belangrijkste leveranciers en moedig hen aan om zelf ook te starten met dataverzameling — dit verbetert de kwaliteit van je rapportage op termijn en versterkt de samenwerking in de keten.

Kan ik bestaande certificeringen zoals ISO 14001 of een CO₂-Prestatieladder gebruiken als basis voor mijn ESG-rapportage?

Ja, bestaande certificeringen vormen een uitstekend startpunt. Als je al werkt met ISO 14001 of de CO₂-Prestatieladder, heb je waarschijnlijk al veel relevante data en processen op orde. De meetmethoden, documentatie en interne audits die je hiervoor hebt opgezet, sluiten goed aan bij wat er voor ESG-rapportage nodig is. Let er wel op dat ESRS- en VSME-standaarden breder zijn dan alleen milieu: je zult ook sociale en governance-thema's moeten meenemen die mogelijk nog niet gedekt worden door je huidige certificeringen.

Hoe voorkom ik dat mijn duurzaamheidsrapportage als greenwashing wordt gezien?

De sleutel is transparantie en eerlijkheid. Rapporteer niet alleen je successen, maar ook de gebieden waar je nog stappen moet zetten. Onderbouw elke claim met concrete data en vermijd vage termen zoals 'duurzaam' of 'groen' zonder meetbare definitie. Gebruik erkende standaarden en methodieken, documenteer je aannames en beperkingen, en laat waar mogelijk je data extern verifiëren. Een eerlijk verhaal met verbeterpunten is altijd geloofwaardiger dan een te rooskleurig beeld zonder onderbouwing.

Hoe vaak moet ik mijn dubbele materialiteitsanalyse herzien?

Het is aan te raden om je dubbele materialiteitsanalyse minimaal elke drie jaar grondig te herzien, en jaarlijks een beknopte evaluatie uit te voeren om te checken of er significante veranderingen zijn. Denk aan nieuwe wet- en regelgeving, verschuivingen in je klantenportfolio, veranderingen in je waardeketen of maatschappelijke ontwikkelingen die nieuwe risico's of kansen met zich meebrengen. Ook bij grote bedrijfswijzigingen zoals een overname, nieuwe markt of productlancering is het verstandig om je materialiteitsanalyse opnieuw te bekijken en waar nodig bij te stellen.

Gerelateerde artikelen