Wat zijn de gevolgen als een stichting geen accountantscontrole laat uitvoeren terwijl dat verplicht is?

7 min

Een stichting die geen verplichte accountantscontrole laat uitvoeren, riskeert dat de jaarrekening niet rechtsgeldig is vastgesteld, dat subsidies worden teruggevorderd en dat het bestuur persoonlijk aansprakelijk kan worden gesteld. De gevolgen raken niet alleen de financiële positie van de stichting, maar ook het vertrouwen van subsidieverstrekkers, financiers en andere belanghebbenden. In dit artikel beantwoorden we de belangrijkste vragen over de controleplicht voor stichtingen en laten we zien hoe je als bestuurder grip houdt op de situatie.

Welke sancties riskeert een stichting zonder verplichte accountantscontrole?

Een stichting die de wettelijk verplichte accountantscontrole overslaat, riskeert in de eerste plaats dat de jaarrekening nietig of vernietigbaar is. Daarnaast kan de Kamer van Koophandel de stichting aanschrijven wegens het niet voldoen aan de publicatieplicht, en kunnen subsidieverstrekkers eerder verstrekte gelden terugvorderen.

De gevolgen zijn breed en raken meerdere aspecten van de bedrijfsvoering:

  • Nietige vaststelling van de jaarrekening: Zonder de vereiste accountantsverklaring is de jaarrekening formeel niet rechtsgeldig vastgesteld. Dit betekent dat besluiten die op basis van die jaarrekening zijn genomen, juridisch kwetsbaar worden.
  • Terugvordering van subsidies: Veel subsidieverstrekkers eisen een accountantsverklaring als onderdeel van de verantwoording. Ontbreekt deze, dan kan de subsidie geheel of gedeeltelijk worden teruggevorderd.
  • Verlies van vertrouwen bij stakeholders: Banken, donateurs en samenwerkingspartners hechten waarde aan gecontroleerde cijfers. Het ontbreken van een accountantsverklaring kan leiden tot opzegging van kredietfaciliteiten of het stopzetten van samenwerkingen.
  • Bestuurdersaansprakelijkheid: Het bestuur kan persoonlijk aansprakelijk worden gesteld voor schade die voortvloeit uit het niet naleven van wettelijke verplichtingen.

Het goede nieuws is dat deze situatie vrijwel altijd te herstellen is. Door tijdig actie te ondernemen en alsnog een accountantscontrole te laten uitvoeren, kan een stichting de risico’s beperken en het vertrouwen van belanghebbenden behouden.

Wanneer is een stichting wettelijk verplicht om een accountantscontrole te laten uitvoeren?

Een stichting is wettelijk verplicht om de jaarrekening te laten controleren wanneer zij op twee opeenvolgende balansdata voldoet aan minimaal twee van de drie criteria voor een middelgrote of grote rechtspersoon: een balanstotaal van meer dan 7,5 miljoen euro, een netto-omzet van meer dan 15 miljoen euro, of een gemiddeld aantal werknemers van 50 of meer.

Wettelijke drempelwaarden voor stichtingen

De controleplicht voor stichtingen volgt uit Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek. Stichtingen die als “groot” worden aangemerkt, zijn verplicht hun jaarrekening te laten controleren door een registeraccountant of een accountant-administratieconsulent met de juiste bevoegdheid. De drempelwaarden worden periodiek aangepast, dus het is verstandig om bij groei van de organisatie regelmatig te toetsen of de grenzen zijn overschreden.

Aanvullende controleplicht vanuit subsidievoorwaarden of statuten

Naast de wettelijke verplichting kan een controleplicht ook voortvloeien uit andere bronnen. Denk aan subsidievoorwaarden die een accountantsverklaring vereisen, ongeacht de omvang van de stichting. Ook de statuten van de stichting kunnen bepalen dat een jaarlijkse accountantscontrole verplicht is. Daarnaast stellen sommige brancheorganisaties of keurmerken een controle als voorwaarde voor lidmaatschap of certificering. Het is daarom belangrijk om niet alleen naar de wettelijke criteria te kijken, maar ook naar de specifieke afspraken en regelingen die voor jouw stichting gelden.

Wat betekent het ontbreken van een accountantsverklaring voor subsidieverstrekkers en financiers?

Voor subsidieverstrekkers en financiers is het ontbreken van een accountantsverklaring een signaal dat de financiële informatie van de stichting niet onafhankelijk is geverifieerd. Dit ondermijnt het vertrouwen in de betrouwbaarheid van de cijfers en kan directe gevolgen hebben voor de financiële relatie.

Subsidieverstrekkers, zoals overheden en fondsen, nemen de verantwoordingseisen serieus. Wanneer een stichting een subsidie ontvangt boven een bepaald drempelbedrag, is een accountantsverklaring vaak een harde voorwaarde voor de definitieve vaststelling van de subsidie. Ontbreekt deze verklaring, dan kan de subsidieverstrekker besluiten om:

  • De subsidie lager vast te stellen dan het verleende bedrag
  • De volledige subsidie terug te vorderen
  • De stichting uit te sluiten van toekomstige subsidieaanvragen

Voor banken en andere financiers geldt een vergelijkbaar mechanisme. Een bank die een financiering verstrekt aan een stichting, wil zekerheid over de financiële gezondheid van de organisatie. Een gecontroleerde jaarrekening biedt die zekerheid. Zonder accountantsverklaring kan een bank aanvullende zekerheden eisen, de rente verhogen of in het uiterste geval de financiering opzeggen. Vooral bij herfinanciering of het aantrekken van nieuwe leningen is een goedkeurende accountantsverklaring vaak een voorwaarde.

Het tijdig laten uitvoeren van een accountantscontrole voorkomt deze situaties en versterkt juist de positie van de stichting richting externe partijen. Gecontroleerde cijfers zijn “trusted” informatie waar financiers en subsidieverstrekkers op kunnen bouwen.

Hoe kan een stichting alsnog aan de controleplicht voldoen?

Een stichting die ontdekt dat zij de verplichte accountantscontrole heeft overgeslagen, kan alsnog aan de controleplicht voldoen door zo snel mogelijk een registeraccountant in te schakelen voor een controle van de betreffende jaarrekening. Hoe eerder dit gebeurt, hoe beperkter de gevolgen.

Het proces om alsnog aan de controleplicht te voldoen verloopt doorgaans in een aantal stappen:

  1. Inventariseer de situatie: Stel vast voor welke boekjaren de controleplicht gold en of er jaarrekeningen zijn opgesteld die nog niet zijn gecontroleerd.
  2. Schakel een bevoegde accountant in: Zoek een accountantsorganisatie met een WTA-vergunning van de AFM. Alleen accountantsorganisaties met deze vergunning mogen wettelijke controles uitvoeren.
  3. Bereid de administratie voor: Zorg dat de financiële administratie compleet en toegankelijk is. Een goede voorbereiding maakt het controleproces efficiënter.
  4. Communiceer met belanghebbenden: Informeer subsidieverstrekkers, financiers en andere betrokken partijen proactief over de stappen die worden genomen. Transparantie wordt doorgaans gewaardeerd en kan helpen om het vertrouwen te behouden.
  5. Stel de jaarrekening opnieuw vast: Na afronding van de controle en het afgeven van de accountantsverklaring kan de jaarrekening rechtsgeldig worden vastgesteld.

Het is goed om te weten dat een accountantscontrole achteraf weliswaar complexer kan zijn dan een controle die gedurende het boekjaar wordt voorbereid, maar het is vrijwel altijd mogelijk. Een pragmatische en efficiënte aanpak helpt om het proces soepel te laten verlopen.

Kan het bestuur persoonlijk aansprakelijk worden gesteld bij het overslaan van de controle?

Ja, bestuurders van een stichting kunnen persoonlijk aansprakelijk worden gesteld wanneer zij de wettelijk verplichte accountantscontrole niet laten uitvoeren. Het niet naleven van deze wettelijke verplichting wordt beschouwd als onbehoorlijk bestuur, wat de basis kan vormen voor een aansprakelijkheidsclaim.

De aansprakelijkheid kan op verschillende manieren ontstaan. Op grond van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek is het bestuur verantwoordelijk voor het naleven van de wettelijke verplichtingen rondom de jaarrekening, inclusief de controleplicht. Wanneer het bestuur deze verplichting verzuimt en de stichting daardoor schade lijdt, bijvoorbeeld door teruggevorderde subsidies of opgezegde financieringen, kunnen individuele bestuurders hiervoor aansprakelijk worden gehouden.

Daarnaast kan het Openbaar Ministerie in ernstige gevallen een verzoek indienen bij de rechtbank tot ontslag van bestuurders wegens wanbeheer. Dit is een vergaande maatregel die in de praktijk niet vaak voorkomt, maar het onderstreept het belang dat de wetgever hecht aan deugdelijke financiële verantwoording.

Voor bestuurders is het daarom verstandig om de controleplicht als een vast onderdeel van de governance te beschouwen. Door jaarlijks te toetsen of de stichting aan de drempelwaarden voldoet en tijdig een accountant in te schakelen, voorkom je onnodige risico’s en versterk je de positie van zowel de stichting als het bestuur.

Hoe CROP accountants en adviseurs helpt bij de accountantscontrole van stichtingen

Bij CROP begrijpen we dat de controleplicht voor stichtingen soms als complex wordt ervaren, zeker wanneer de organisatie recent is gegroeid of de structuur is veranderd. Onze registeraccountants combineren diepgaande vaktechnische kennis met een persoonlijke, no-nonsense aanpak. Dat betekent: helder advies over wat er nodig is, zonder onnodige stappen.

Wat wij voor jouw stichting kunnen betekenen:

  • Toetsing van de controleplicht: We beoordelen of jouw stichting wettelijk verplicht is om de jaarrekening te laten controleren en adviseren over het juiste type opdracht.
  • Pragmatische en efficiënte controle: Onze werkwijze is gericht op kwaliteit en zekerheid, met zo min mogelijk belasting voor jouw organisatie.
  • Multidisciplinaire ondersteuning: Als accountants en adviseurs kijken we verder dan de cijfers. We signaleren kansen en denken mee over de toekomst van jouw stichting.
  • WTA vergunning van de AFM: Wij beschikken over de vereiste vergunning om wettelijke accountantscontroles uit te voeren, wat jouw stichting en haar stakeholders de zekerheid biedt die zij nodig hebben.

Wil je weten of jouw stichting aan de controleplicht voldoet, of heb je behoefte aan een sparringpartner die met je meedenkt? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek. We helpen je graag om met vertrouwen vooruit te kijken.

Gerelateerde artikelen