Wat is een controleverklaring van de onafhankelijke accountant?

7 min

Een controleverklaring van de onafhankelijke accountant is een schriftelijk oordeel van een registeraccountant over de getrouwheid van een jaarrekening. De accountant geeft hiermee aan of de jaarrekening een betrouwbaar beeld geeft van de financiële positie en het resultaat van een organisatie, conform de geldende verslaggevingsregels. Deze verklaring biedt zekerheid aan externe partijen zoals banken, aandeelhouders en subsidieverstrekkers.

Voor veel directeuren en bestuurders in het hogere MKB is de controleverklaring een belangrijk document dat vertrouwen schept bij financiers en andere stakeholders. Maar wat houdt zo’n verklaring precies in, welke soorten bestaan er en wanneer is deze verplicht? In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over de accountantsverklaring.

Welke soorten controleverklaringen bestaan er?

Er bestaan vier soorten controleverklaringen die een onafhankelijke accountant kan afgeven: de goedkeurende verklaring, de verklaring met beperking, de afkeurende verklaring en de oordeelonthouding. Welk type verklaring wordt afgegeven, hangt af van de bevindingen tijdens de controle van de jaarrekening.

Goedkeurende verklaring

De goedkeurende verklaring is het meest voorkomende en meest gewenste type accountantsverklaring. De accountant oordeelt hierbij dat de jaarrekening in alle materiële opzichten een getrouw beeld geeft van het vermogen en het resultaat van de organisatie. Voor externe partijen zoals banken en subsidieverstrekkers is dit de verklaring die het meeste vertrouwen biedt.

Verklaring met beperking, afkeurende verklaring en oordeelonthouding

Wanneer de accountant tijdens de controle afwijkingen constateert, kan dit leiden tot een verklaring met beperking. De jaarrekening geeft dan op bepaalde onderdelen geen getrouw beeld, maar het totaalbeeld is niet zodanig verstoord dat een afkeurende verklaring nodig is. Bij een afkeurende verklaring zijn de afwijkingen zo groot dat de jaarrekening als geheel geen betrouwbaar beeld geeft. Een oordeelonthouding wordt afgegeven wanneer de accountant onvoldoende informatie heeft kunnen verkrijgen om een oordeel te vormen. Dit kan bijvoorbeeld voorkomen wanneer de administratie onvolledig is of wanneer de accountant beperkt wordt in het uitvoeren van controlewerkzaamheden.

Wanneer is een controleverklaring wettelijk verplicht?

Een controleverklaring is wettelijk verplicht voor middelgrote en grote rechtspersonen die de drempelwaarden uit het Burgerlijk Wetboek overschrijden. Een rechtspersoon valt onder de controleplicht wanneer deze op twee opeenvolgende balansdata aan minimaal twee van de drie criteria voldoet: een balanstotaal van meer dan 7,5 miljoen euro, een netto-omzet van meer dan 15 miljoen euro, of een gemiddeld aantal werknemers van 50 of meer.

Voor organisaties die groeien, is het belangrijk om deze drempelwaarden goed in de gaten te houden. Wanneer je organisatie recent is gegroeid en je de grenzen mogelijk hebt overschreden, kan dat betekenen dat je voor het eerst een wettelijke controleplicht hebt. Dit geldt ook wanneer de juridische structuur van je organisatie verandert, bijvoorbeeld door een fusie, een splitsing of de toetreding van een nieuwe aandeelhouder.

Naast de wettelijke controleplicht kan een controleverklaring ook verplicht zijn op grond van andere regelgeving of contractuele afspraken. Denk aan subsidievoorwaarden die een accountantsverklaring vereisen, of een bank die bij een financieringsaanvraag om een gecontroleerde jaarrekening vraagt. In die gevallen is de controle niet wettelijk verplicht op basis van de omvang van je organisatie, maar wel noodzakelijk om aan je verplichtingen te voldoen.

Wat is het verschil tussen een controleverklaring en een samenstellingsverklaring?

Het belangrijkste verschil tussen een controleverklaring en een samenstellingsverklaring is de mate van zekerheid die de accountant biedt. Bij een controleverklaring geeft de accountant een redelijke mate van zekerheid over de getrouwheid van de jaarrekening. Bij een samenstellingsverklaring geeft de accountant geen zekerheid: hij stelt de jaarrekening samen op basis van door de ondernemer aangeleverde gegevens, zonder deze inhoudelijk te toetsen.

Dit onderscheid is in de praktijk van groot belang. Wanneer een bank om een accountantsverklaring vraagt bij een financieringsaanvraag, bedoelt deze doorgaans een controleverklaring of ten minste een beoordelingsverklaring. Een samenstellingsverklaring biedt de bank onvoldoende zekerheid, omdat de accountant daarbij niet heeft gecontroleerd of de cijfers kloppen.

Tussen de samenstellingsopdracht en de volledige controleopdracht bestaat ook nog de beoordelingsopdracht. Bij een beoordeling verricht de accountant beperkte werkzaamheden, zoals het stellen van vragen en het uitvoeren van cijferanalyses, en geeft een beperkte mate van zekerheid. De keuze voor het juiste type opdracht hangt af van wat externe partijen vragen en of er een wettelijke controleplicht geldt.

Hoe komt een controleverklaring tot stand?

Een controleverklaring komt tot stand door een gestructureerd controleproces waarbij de registeraccountant de jaarrekening systematisch onderzoekt. Dit proces omvat planning, risicoanalyse, het verzamelen van controle-informatie en het vormen van een oordeel. Het gehele traject duurt doorgaans enkele weken tot maanden, afhankelijk van de omvang en complexiteit van de organisatie.

Het controleproces verloopt in een aantal stappen:

  1. Opdrachtaanvaarding en planning: De accountant beoordeelt of de opdracht aanvaard kan worden en stelt een controleplan op. Hierbij brengt hij de organisatie, de branche en de belangrijkste risico’s in kaart.
  2. Risicoanalyse: Op basis van de verkregen kennis identificeert de accountant de gebieden waar het risico op materiële fouten het grootst is. Dit bepaalt waar de controle zich op richt.
  3. Uitvoering van controlewerkzaamheden: De accountant verzamelt controle-informatie door middel van onder meer detailcontroles, cijferanalyses, fysieke waarnemingen en het opvragen van bevestigingen bij derden, zoals banken en debiteuren.
  4. Evaluatie en oordeelsvorming: Alle bevindingen worden geëvalueerd. De accountant beoordeelt of eventuele afwijkingen individueel of gezamenlijk materieel zijn en vormt op basis daarvan zijn oordeel.
  5. Rapportage: De accountant stelt de controleverklaring op en bespreekt zijn bevindingen met het bestuur. Eventuele aandachtspunten worden vastgelegd in een managementletter.

Gedurende het hele proces is goede samenwerking tussen de organisatie en de accountant essentieel. Hoe beter de administratie op orde is en hoe sneller informatie beschikbaar wordt gesteld, hoe soepeler het controleproces verloopt.

Wat betekent ‘onafhankelijk’ in de controleverklaring?

De term ‘onafhankelijk’ in de controleverklaring betekent dat de accountant geen financieel belang, persoonlijke relatie of andere band heeft met de gecontroleerde organisatie die zijn objectiviteit zou kunnen beïnvloeden. Deze onafhankelijkheid is wettelijk verankerd en vormt de basis voor het vertrouwen dat externe partijen aan de verklaring ontlenen.

De onafhankelijkheid van de accountant wordt op meerdere manieren gewaarborgd. Ten eerste stelt de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta) strenge eisen aan accountantsorganisaties die wettelijke controles uitvoeren. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) houdt als onafhankelijke toezichthouder toezicht op de naleving van deze eisen. Daarnaast schrijft de beroepsorganisatie NBA (Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants) gedrags- en beroepsregels voor die de onafhankelijkheid beschermen.

In de praktijk betekent onafhankelijkheid onder meer dat de accountant die de controle uitvoert niet tegelijkertijd de administratie mag voeren of de jaarrekening mag samenstellen voor dezelfde organisatie. Ook gelden er regels voor de maximale duur van een controleopdracht bij dezelfde klant, om te voorkomen dat de accountant te vertrouwd raakt met de organisatie. Deze waarborgen zorgen ervoor dat de controleverklaring een objectief en betrouwbaar oordeel is waar banken, aandeelhouders en andere stakeholders op kunnen vertrouwen.

Hoe CROP accountants & adviseurs helpt met de controleverklaring

Bij CROP combineren we de persoonlijke aanpak van een middelgroot kantoor met de vaktechnische diepgang van een grote organisatie. Met onze reguliere Wta-vergunning van de AFM zijn we bevoegd om wettelijke accountantscontroles uit te voeren en controleverklaringen af te geven. Onze registeraccountants behoren tot de top 15 van Nederland en bieden de zekerheid die jouw organisatie nodig heeft.

Wat we concreet voor je kunnen betekenen:

  • Helder advies over controleplicht: We beoordelen of jouw organisatie wettelijk controleplichtig is en welk type opdracht het beste past bij jouw situatie.
  • Begeleiding bij financieringsaanvragen: We zorgen voor een controleverklaring die voldoet aan de eisen van banken en andere financiers.
  • Ondersteuning bij subsidieverantwoording: We weten precies welke verklaring subsidieverstrekkers vragen en leveren deze tijdig op.
  • Multidisciplinaire aanpak: Als registeraccountants, belastingadviseurs en corporate finance specialisten onder één dak werken, kijken we altijd naar het grotere plaatje.
  • Persoonlijke betrokkenheid: Onze accountants en adviseurs denken en handelen als ondernemer, begrijpen de druk van externe partijen en werken hands-on met je samen.

Wil je weten welk type verklaring jouw organisatie nodig heeft, of ben je benieuwd hoe wij je kunnen helpen bij een financieringsaanvraag of subsidieverantwoording? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek. Bij CROP accountants & adviseurs helpen we je graag vooruit.

Gerelateerde artikelen