Wat controleert een accountant precies bij een jaarrekeningcontrole?

7 min

Bij een jaarrekeningcontrole beoordeelt een accountant of de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de financiële positie en het resultaat van een organisatie. De accountant controleert daarbij de balans, de winst- en verliesrekening, de toelichting en de grondslagen voor waardering en resultaatbepaling. Het eindresultaat is een accountantsverklaring: een formeel oordeel over de betrouwbaarheid van de cijfers.

Wat is een accountantsverklaring precies? Het is het schriftelijke oordeel van een registeraccountant over de jaarrekening, bedoeld voor externe gebruikers zoals banken, aandeelhouders en subsidieverstrekkers. Hieronder beantwoorden we de meest gestelde vragen over wat een accountant precies doet tijdens zo’n controle, hoe het proces verloopt en wat jouw organisatie ervan mag verwachten.

Welke onderdelen van de jaarrekening krijgen de meeste aandacht?

De accountant besteedt de meeste aandacht aan posten die het grootst zijn in omvang of het meeste risico op fouten bevatten. Denk aan de omzetverantwoording, de waardering van voorraden en vorderingen, de volledigheid van schulden en voorzieningen, en de juistheid van de grondslagen voor waardering. Deze posten hebben de grootste impact op het totaalbeeld van de jaarrekening.

Concreet betekent dit dat de accountant bij de controle onder meer kijkt naar:

  • Omzet en opbrengsten: Is de omzet op het juiste moment en voor het juiste bedrag verantwoord? Zijn er geen fictieve of te vroeg geboekte opbrengsten?
  • Vorderingen en debiteuren: Bestaan de vorderingen daadwerkelijk en zijn ze inbaar? De accountant beoordeelt of er voldoende voorzieningen zijn getroffen voor oninbare posten.
  • Voorraden: Kloppen de hoeveelheden en is de waardering realistisch? Soms woont de accountant een fysieke voorraadtelling bij.
  • Schulden en voorzieningen: Zijn alle verplichtingen volledig opgenomen? Denk aan crediteuren, belastingschulden en voorzieningen voor garanties of claims.
  • Grondslagen en toelichting: Voldoet de jaarrekening aan de geldende verslaggevingsregels en zijn de gehanteerde grondslagen consistent en adequaat toegelicht?

De exacte verdeling van aandacht verschilt per organisatie. Een handelsbedrijf met grote voorraden vraagt een andere focus dan een dienstverlenende organisatie waar de omzetverantwoording complexer kan zijn. De accountant maakt vooraf een risicoanalyse om te bepalen waar de zwaartepunten liggen.

Hoe bepaalt een accountant wat materieel genoeg is om te controleren?

Een accountant hanteert het begrip materialiteit om te bepalen welke fouten of afwijkingen groot genoeg zijn om het oordeel van gebruikers van de jaarrekening te beïnvloeden. De materialiteitsgrens wordt aan het begin van de controle vastgesteld op basis van een percentage van een relevante maatstaf, zoals de totale omzet, het balanstotaal of het resultaat voor belastingen.

Materialiteit werkt als een filter. Niet elke euro wordt individueel gecontroleerd. In plaats daarvan richt de accountant zich op posten en transacties die boven de materialiteitsgrens uitkomen, of die door hun aard een verhoogd risico op fouten hebben. Een klein bedrag kan toch materieel zijn als het bijvoorbeeld duidt op fraude of op een structurele fout in de administratie.

In de praktijk werkt de accountant met twee niveaus van materialiteit:

  1. Materialiteit voor de jaarrekening als geheel: het maximale bedrag waarboven een fout het oordeel van de gebruiker zou kunnen beïnvloeden.
  2. Uitvoeringsmaterialiteit: een lager bedrag dat wordt gebruikt bij het uitvoeren van de controlewerkzaamheden, zodat ook de optelsom van kleinere fouten wordt meegewogen.

Door deze aanpak kan de accountant efficiënt werken zonder aan zekerheid in te boeten. Het stelt de accountant in staat om de controle te richten op de gebieden waar het er echt toe doet, wat uiteindelijk ook in het belang is van de organisatie die wordt gecontroleerd.

Wat is het verschil tussen een goedkeurende en een niet-goedkeurende verklaring?

Een goedkeurende accountantsverklaring betekent dat de jaarrekening naar het oordeel van de accountant een getrouw beeld geeft van de financiële situatie van de organisatie. Een niet-goedkeurende verklaring geeft aan dat er beperkingen of afwijkingen zijn geconstateerd die zo wezenlijk zijn dat de jaarrekening niet volledig betrouwbaar is voor de gebruiker.

Er bestaan vier typen accountantsverklaringen:

  • Goedkeurende verklaring: De jaarrekening bevat geen materiële fouten en geeft een getrouw beeld. Dit is het oordeel dat banken, subsidieverstrekkers en aandeelhouders doorgaans verwachten.
  • Verklaring met beperking: Er zijn materiële afwijkingen of beperkingen geconstateerd, maar deze zijn niet zo ingrijpend dat de jaarrekening als geheel onbetrouwbaar is. De accountant beschrijft precies welke beperking het betreft.
  • Afkeurende verklaring: De afwijkingen zijn zo omvangrijk dat de jaarrekening als geheel geen getrouw beeld geeft. Dit komt in de praktijk weinig voor, omdat organisaties en accountants er samen naar streven om dit te voorkomen.
  • Oordeelonthouding: De accountant heeft onvoldoende informatie kunnen verkrijgen om een oordeel te vormen. Dit kan voorkomen wanneer de administratie onvolledig is of wanneer de accountant wordt beperkt in het uitvoeren van controlewerkzaamheden.

Voor externe partijen zoals banken en financiers maakt het type verklaring een groot verschil. Een goedkeurende verklaring biedt hen de zekerheid dat de cijfers betrouwbaar zijn en vormt vaak een voorwaarde voor financiering of subsidieverlening. Wat is een accountantsverklaring in essentie? Het is het vertrouwensstempel dat ervoor zorgt dat externe partijen op de cijfers kunnen bouwen.

Welke interne processen beoordeelt de accountant tijdens de controle?

De accountant beoordeelt de interne beheersingsmaatregelen die ervoor zorgen dat financiële transacties juist, volledig en tijdig worden verwerkt. Denk aan functiescheiding, autorisatieprocedures, de betrouwbaarheid van IT-systemen en de manier waarop de organisatie haar administratie inricht en bewaakt.

Deze beoordeling van interne processen is geen doel op zich, maar een middel. Wanneer de accountant vaststelt dat de interne beheersing goed functioneert, kan er meer worden gesteund op de werking van die processen en hoeven er minder individuele transacties te worden gecontroleerd. Dat maakt de controle efficiënter voor beide partijen.

De accountant kijkt onder meer naar de volgende aspecten:

  • Functiescheiding: Zijn de taken rondom het vastleggen, autoriseren en betalen van transacties voldoende gescheiden?
  • Autorisatieprocedures: Wie mag welke bedragen goedkeuren en worden die bevoegdheden nageleefd?
  • IT-omgeving: Zijn de financiële systemen betrouwbaar, goed beveiligd en worden wijzigingen gecontroleerd vastgelegd?
  • Afstemming en reconciliatie: Worden bankrekeningen, tussenrekeningen en subadministraties regelmatig afgestemd?

Wanneer de accountant verbeterpunten signaleert, worden deze vastgelegd in een managementletter. Dit document biedt waardevolle inzichten waarmee de organisatie haar processen kan versterken, los van de jaarrekeningcontrole zelf.

Hoe lang duurt een jaarrekeningcontrole en wat wordt er verwacht van de organisatie?

Een jaarrekeningcontrole duurt doorgaans enkele weken tot enkele maanden, afhankelijk van de omvang en complexiteit van de organisatie. Van de organisatie wordt verwacht dat zij een controleklare administratie aanlevert, inclusief een concept jaarrekening, onderliggende specificaties en toegang tot relevante documentatie en medewerkers.

Het controleproces verloopt in de praktijk in een aantal fasen:

  1. Planning en risicoanalyse: De accountant brengt de organisatie, de branche en de specifieke risico’s in kaart. In deze fase wordt ook de materialiteit bepaald.
  2. Interimcontrole: Vaak vindt er gedurende het boekjaar al een tussentijdse controle plaats, waarbij de interne processen en een deel van de transacties worden beoordeeld.
  3. Eindejaarscontrole: Na afloop van het boekjaar controleert de accountant de jaarrekening, voert detailcontroles uit en verzamelt aanvullende informatie.
  4. Afronding en rapportage: De accountant bespreekt de bevindingen met het bestuur en geeft de accountantsverklaring af.

Een goede voorbereiding maakt een groot verschil. Organisaties die hun administratie op orde hebben en tijdig de gevraagde stukken aanleveren, ervaren een soepeler controleproces. Pre-audit werkzaamheden, waarbij de administratie vooraf controleklaar wordt gemaakt, helpen om mogelijke onvolkomenheden vroegtijdig te signaleren en op te lossen.

Hoe CROP accountants & adviseurs helpt bij de jaarrekeningcontrole

Bij CROP combineren we de persoonlijke aanpak van een middelgroot kantoor met de diepgaande vaktechnische kennis die je van een grote organisatie mag verwachten. Met meer dan 60 jaar ervaring en een team van registeraccountants dat tot de top 15 van Nederland behoort, bieden we precies de zekerheid die jouw organisatie nodig heeft.

Wat je van ons mag verwachten bij een controle van de jaarrekening:

  • Heldere communicatie vooraf: We leggen uit welk type opdracht daadwerkelijk nodig is, zodat je nooit voor verrassingen komt te staan.
  • Pre-audit ondersteuning: We helpen je administratie controleklaar te maken, zodat de controle efficiënt verloopt.
  • Persoonlijke betrokkenheid: Onze accountants denken en handelen als ondernemer en begrijpen de druk van banken, subsidieverstrekkers en aandeelhouders.
  • Breed advies onder één dak: Naast de controle bieden we via onze accountancy en adviestak strategisch financieel inzicht en fungeren we als sparringpartner.
  • WTA-vergunning van de AFM: We zijn bevoegd om wettelijke accountantscontroles uit te voeren, wat de betrouwbaarheid van onze verklaring garandeert.

Wil je weten wat een jaarrekeningcontrole voor jouw organisatie betekent, of heb je vragen over welk type accountantsverklaring je nodig hebt? Neem contact met ons op en ontdek hoe wij je helpen om met vertrouwen je financiële verantwoording tegemoet te treden.

Gerelateerde artikelen